🌨️ 4 6 Yaş Cinsel Gelişim Etkinlikleri
Kişiliktanımı ve gelişimi Trait kuramları Tip kuramları Psikobiyolojik kuramlar Kişilik bozuklukları Kişilik ve patolojilerinin evliliğe yansıması YAŞAM DÖNEMLERİ, EVLİLİK VE SORUNLAR Ruhsal - Cinsel gelişim dönemleri Sosyo-Toplumsal gelişim dönemleri: Beklentiler-Buluntular Ruhsal - Toplumsal gelişim dönemleri Çocukluk
ZihinselGelişim Etkinlikleri Seviye 1 (4 Yaş) kitabını Avrupa'nın her yerinden uygun fiyata satın almak için tıklayın!
UDEMKO2022 erken çocuklukta müdahaleyi 0-6/8 yaş döneminde gelişimi farklı ya da riskli olan çocuklara ve ailelerine farklı disiplinler tarafından sunulan hizmet süreci olarak tanımlamaktadır. Bu tanım kapsamında kongredeki konular aşağıdaki konu
CİNSELGELİŞİM ÇOCUKTA CİNSEL GELİŞİM VE EĞİTİM Küçük çocuklar, kendi bedenleriyle çok ilgilidirler. Okul öncesi çocuk, çevredeki dünya kadar, kendi hakkında da bilgi sahibi olmaya güçlü bir istek duyar. 2 ya da 3 yaşındaki çocuklar, bakma ve dokunmayla birçok şey öğrenirler ve ancak 5 yaş dolaylarına kadar yalnızca en yalın sözlü açıklamaları
GelişimselEtkinlikler (0-6 Yaş) 612 saat. 0-72 ay sosyal duygusal gelişim, 0-72 ay cinsel ve ahlak gelişim, 0-72 ay özbakım, çocukla etkili iletişim, çocukta davranış yönetimi, çocuk gelişiminde dramatik etkinlikler, dramatik etkinlikler planlama, 0-72 ay oyun ve oyuncak, animasyon çalışmaları.
Buyaşlarda cinsel gelişimin en önemli özelliği ise, çocuğun anne ve babası ile kurduğu ilişki yoluyla karşı cinsle ilişki kurmayı öğrenmeye başlamasıdır ve psikanalizde 'ödipal çatışma' olarak da adlandırılır. Bu dönemde; kız çocuk
OkulÖncesi Dönem (4-6 yaş) İlk ve Ortaokul Dönemi (6-13 yaş) Ergenlik ve Genç Yetişkinlikte Kimlik Gelişimi - Cinsel Kimlik Gelişimi- 8. Oturum 21:45 - 22:30 Genel Etkinlikler Etkinlik Şekli : Zoom Uygulaması Kontenjan : 100 Kişi Dikkat..!
nz8P17e. Okul Öncesi Dönemde Yaşananlar“Çıplak kalmaktan ve başkalarını çıplak görmekten hoşlanırlar”İlkokul Yıllarının Başlarında YaşananlarÇocukların cinsel oyunlarıÇocukların cinsel oyunlarından endişe etmek gerekir mi?Çocuğunuzu cinsel oyunlar oynarken bulursanız Çocukların cinsellik konusunu öğrenmeleri gelişimleri açısından büyük önem taşıyor. Memorial Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Bölümünden Ayten Erdoğan “Çocuklar; tıpkı kolları ve bacakları gibi, cinsel organları hakkında da olumlu duygulara sahip olmaya, erkek veya kız olmanın iyi bir şey olduğunu hissetmeye ihtiyaç duyuyorlar.” diyor. Okul Öncesi Dönemde Yaşananlar “Çıplak kalmaktan ve başkalarını çıplak görmekten hoşlanırlar” Bebekler elleri ve ayakları haricindeki organlarını görmekte zorlandıkları için birinci yılın sonlarına dek cinsel organları ile ilgilenmez. Yaşın ilerlemesiyle birlikte cinsel gelişim de hızlanıyor. Erdoğan şunları söylüyor “ Üç yaşından küçük çocuklar tüm organlarının kendilerinin daimi bir parçası olduğunu bilemezler. Bu nedenle örneğin erkekler kızların penisi olmadığını gördükleri zaman kendilerinin de penislerini kaybedebilecekleri korkusu yaşayabilirler. Okul öncesi dönemdeki çocuklar kendi bedenlerine ve başkalarının bedenlerine bakmaktan hoşlanırlar. Bu nedenle başkalarının bedenine dokunmayı içeren oyunlar oynayabilirler doktorculuk gibi. Çoğunlukla anne-babalarının bedeniyle de ilgilenir ve dokunmak isteyebilirler. Dört yaşındaki çocuklar ise tuvaletle ilgili kelimelere ve insanların banyo ve tuvalette yaptığı şeylere büyük bir ilgi duyarlar.” İlkokul Yıllarının Başlarında Yaşananlar Çocukların bu çağda da kendi vücutlarına dair meraklarının devam ettiğini söyleyen Erdoğan şöyle devam ediyor “ Bu çağda çocuklar cinsel ilişki konusunda bir şeyler duymaya ve bu konuda konuşmaya başlarlar. Çoğunlukla da arkadaşlarından duydukları cinsel kelimeleri kullanırlar. Özellikle hamilelik ve doğum konusu ilgilerini çeker.” Çocukların cinsel oyunları Çocukların cinsel içerikli oyunları konusunda dikkat edilmesi gerekenleri ise Dr. Erdoğan şöyle sıralıyor – Çocukların, cinselliğe yönelik ilgisi ve cinsel oyunlar, oyun zamanlarının tamamını kaplamaz. Bu da sadece keşfetmek ve öğrenmek istedikleri pek çok şeyden biridir. – Çocuklar için cinsel oyunlar yetişkinlerle aynı anlamı taşımaz. Çocuklar açısından cinsel oyunlar bedenleri ve cinsiyetler arasındaki farklılıklar hakkında duydukları merakı yansıtır. – Çocuklar birbirlerinin bedenlerine bakmaktan hoşlansalar da, cinsel oyunlar çoğunlukla önceden beri arkadaş olan çocuklar arasında oynanır. Çocukların cinsel oyunlarından endişe etmek gerekir mi? Çocukların bu tarz oyunları oynadığı zamanlarda ailelerin civarda olmasının daha iyi olacağını belirten Uzm. Dr. Ayten Erdoğan şunları söylüyor “Oyun oynayan çocuklar aynı yaş ve aynı büyüklükteyse, yapmak istemedikleri bir şeyi yapmaya zorlanmıyorlarsa, o yaştaki bir çocuğun normal olarak bilemeyeceği şeyler yapmıyorlarsa endişe edilmesi de gereksizdir. Ancak bazen çocuklar bu oyunları oynarken civarda olmak ve tüm çocuklar açısından güvenli bir oyun ortamının mevcut olmasını sağlamak gerekli olabilir.” Çocuğunuzu cinsel oyunlar oynarken bulursanız “Ebeveynler çocukları cinsel bir oyun oynarken bulduysa ve nasıl bir tepki vereceğini bilemiyorsa, önce derin bir nefes alıp ve düşünmelidir” diye konuşan Uzm. Dr. Erdoğan şöyle devam ediyor “Böylece onları kokutacak veya öfkelendirecek bir tepki vermemiş olurlar. O sırada verilecek mesaj çocuğun cinsellik ve cinsiyetler konusunda gelişmekte olan düşünce yapısı açısından büyük önem taşıyacaktır. Büyüklerin mesaj ve onu verme biçimi çocuğun yaşı ve olgunluk düzeyi ile uyumlu olmalıdır. Başkalarını merak etmenin normal olduğunu ancak çocukların kendilerinin ve başkalarının cinsel organlarının özel olduğunu da öğrenmeleri gerektiği anlatılmalıdır.” Uzman kadromuz ve deneyimli editörlerimiz ile anne, babalara ve bebeğin yakınında olan herkese sorularının tüm cevaplarını vermek için 2001 yılından beri buradayız.
“4-6 YAŞ DÖNEMİNİN GELİŞİMSEL ÖZELLİKLERİ” – 1. BÖLÜM Bu haftaki yazımızda size 4-6 yaş döneminde olan çocukların temel gelişim özelliklerini anlatacağım. Artık bebeklik dönemi telaşları geride kaldı. Çocuğunuz artık az da olsa kendi başına karar verebiliyor, sizden ayrı kalmayı kabullenebiliyor, kendi fikirlerini dile getirebiliyor ve sizi sürekli soru yağmuruna tutarak çevresinde olup biteni anlamaya çalışıyor. Çocuğunuz bu yaş aralığında neler yapacak, öz bakım becerileri, fiziksel, zihinsel, dil ve sosyal duygusal alanlarında hangi gelişimleri gösterecek, merak ediyorsunuz değil mi? Gelin, bu yaş döneminde çocuğunuzda olacak gelişimlere bir göz atalım… Bebeklik dönemine göre çocuğunuzun fiziksel gelişimi biraz daha yavaş olacaktır. Hangi elini kullanacağına çocuğunuz bu yaş aralığında karar verecektir. Eğer sol elini kullanma eğilimi varsa lütfen çocuğunuza baskı uygulamayın çünkü bu durum beyinle ilgilidir ve zorlayıcı olmak çocuğunuzun gelişiminde olumsuz etkide bulunabilir. İskelet sistemi bu dönemde hala gelişim göstermektedir. Bu nedenle uzun süre yumuşak yatakta yatması, ağır çanta taşıması tehlikelidir. Çocuğunuz 4 yaşından itibaren oldukça hareketli olmaya başlayacaktır, tek başına ip atlayabilir, merdivenleri inerken ayak değiştirebilir, topu eğilmeden sadece kollarını kullanarak atabilir, kendi etrafında dönebilir, yuvarlanan topa tekme atabilir, daire, kare, üçgen gibi temel şekilleri çizebilir, tek ayaküstünde bir süre durabilir, kalemi doğru şekilde tutabilir, küplerden kule yapabilir, düğme ilikleyebilir, birden ona kadar sayabilir, renkleri tanır, basit toplama işlemlerini yapabilir, haftanın günlerini sayabilir, dişlerini fırçalayabilir, el ve yüzünü tek başına yıkayabilir, ayakkabısını kendisi giyebilir, fermuarı kendisi çekebilir ve boncukları ipe dizebilir. Bu yaş döneminde el becerilerini geliştirmesi ve yaratıcılığını arttırması için sizin vereceğiniz destek çok önemlidir. Çocuğunuzun çevresinde ne kadar çok uyaran varsa gelişimi o denli hızlı olur. Ona farklı ortamlarda farklı etkinlikler sunmayı ihmal etmeyin. Seçtiğiniz oyuncakların mutlaka eğitici bir yanı da olsun. Legolar, oyun hamurları, yapbozlar çocuğunuz el becerileri arttırır ve el kaslarının güçlenmesini sağlar. Eğer çocuğunuzun herhangi bir alandaki özel bir ilgisini fark ediyorsanız o alana ait farklı uyaranlar sunmalı, çocuğunuzun sorduğu soruları cevaplamalı, çocuğunuzu araştırmaya ve fikirler üretmeye yönlendirmelisiniz. Örneğin müziğe ilgisi olduğunu düşünüyorsanız farklı müzik aletleriyle tanışma şansını yaratmalı, çabasını ve başarısını ödüllendirerek davranışını pekiştirmelisiniz. Aile içindeki diğer bireyler gibi bir “kişi” olduğunu fark eden çocuğunuz gelecekte nasıl biri olacağını merak eder ve çoğunlukla anne-babası gibi güçlü, güzel, akıllı olmak ister. Eğer erkekse anneye, kızsa babaya aşırı düşkünlük geliştirebilir ve bu düşkünlük karşı cinsiyetten olan ebeveyne düşmanlık beslemesine neden olabilir. Merak etmeyin bu süreç geçicidir. Çocuğunuz hissettiği düşmanca duygulardan zaten rahatsızdır ve onları bastırmak için düşmanlık duyduğu ebeveynle özdeşleşmeye çalışır; onun gibi oturmak, onun gibi giyinmek veya onun yaptıklarını yapmak gibi… 4–6 yaşlar, çocuğun kendi cinsiyetine özgü davranışlarının pekiştiği yıllardır. Cinsiyete ilişkin roller sergilenmeye başlanır. Çocuk oyunlarında anne, baba vb roller benimsenir, bir anlamda cinsel kimliğe sahip çıkma başlar. Renk seçimi, kıyafet seçimi gibi konularda erkeğe veya kıza özgü tercihler gözlenir. Anne, baba veya evdeki büyük kardeşle özdeşime bağlı sergilenen davranışlar; örneğin annenin makyaj malzemelerini kullanma, baba gibi giyinme gibi örnekler de cinsel kimliğe sahip çıkma ile ilgili sayılabilecek davranışlardır. Bu yaşlarda artık; doğum, cinsellik vb konularda merak ve sonuçta ebeveyne yönelik sorular başlar. Bazı mesleklerin kızlar için hemşire vb, bazı mesleklerin ise erkekler için mühendis olduğuna inanır ve aynı katı tutumu oyuncak seçiminde de göstererek kızsa bebekleri, mutfak oyuncaklarını, erkekse arabaları ve tabancaları tercih eder. Bu yaş aralığının en ciddi tehlikesi suçluluk duygusunun oluşumudur. Eğer anne-baba olarak onu destekler, yeni deneyimler için yüreklendirir, hatalarını keşfetmesine yardımcı olursanız çocuğunuzda girişkenlik duygusu gelişir. Tam tersini yaparsanız; onu sürekli eleştirir, yaptıklarını beğenmez, cezalar verirseniz suçluluk duygusunun çocuğunuzda oluşmasına neden olacak ve belki de çocuğunuzun uzunca bir süre her işte suçluluk duygusunu deneyimlemesinin temellerini atmış olacaksınız. Kaynakça Boyd, D. & Bee, H. 2006. Life-span development. Boston Allyn and Bacon. Ergin, H., Yıldız, A. 2010 Gelişim Psikolojisi. Nobel Dağıtım. Ankara Kızıltepe, Z. 2004. Öğretişim. Merteks İç ve Dış Ticaret Limited Şirketi. Smetana, J. G. 1981. Preschool children’s conceptions of moral and social rules. Child Development, 52, 1333- 1336.
Çocuk ve Cinsellik Çocuğun Cinsel Gelişim Dönemleri yazımızda çocuğun göstermiş olduğu davranışları, en temelde harekete geçiren hangi duygular olduğunu, nedenlerini Freud’un kuramından yola çıkarak aktardık. Davranışlarının nedenlerini anladığımızda çocuğumuzun, yaş dönemi ile beraber gelişen cinsel özelliklerini daha doğru şekilde desteklemiş olacağız. Çocuğun okul öncesi dönemde cinselliğe olan ilgisi yoğun iken okul dönemi ile beraber bu ilgi söner fakat tamamen gündemden kalkmaz. Çocuk ile cinsellik hakkında konuşmak için belli bir zaman yoktur çocuğunuz bu konuyu ne zaman merak ettiyse o zaman açıklamalar yapabilirsiniz. Cinsellik hakkında çocuğa bilgi verirken öncelikle yaş dönemine dikkat etmeniz gerekmektedir. 3 – 4 yaş çocuğun cinsel gelişim özellikleri Çocuğun 3 yaş civarı cinsellik hakkında merakı başlar ve bebeğin nasıl olduğunu, kendinin nasıl dünyaya geldiğini sorabilir. Ebeveynin bedenini incelemeye başlarlar. Yetişkinlerin vücutlarının kendi vücutlarından farklı olmasının sebebini merak ederler. Oyunlarında anne, baba rollerine girerler. Kendini kız – erkek olarak tanımlamaya başlarlar ve cümlelerinde de kullanırlar ben kız olduğum için anne benim, sen de erkek olduğun için babasın’ gibi. Arkadaşlarının vücutlarını merak ederler ve karşı cinse merakta artış gösterir. Kız çocukları bazen penise sahipmiş gibi ayakta çişini yapmak isteyebilir. Erkek çocuklarda ise memelerinin büyümesi isteği ya da bebeklerinin olması gibi durumlar görülebilir. Çocuklar oyun oynarken bebeklerini defalarca soyup giydirebilirler. Ayrıca çocukların bu dönemde mastürbasyon yaptığı görülebilir. Bu anormal bir durum değildir. Mastürbasyon birçok çocukta normal gelişim aşamasında görülebilen bir davranıştır. Çoğunlukla oyun esnasında kendi vücutlarını merak etme duygusuyla başlar ya da genital bölgesini keşfetmesini sağlayan çevresel durumlarla ortaya çıkabilir. Çocuk bu davranışı bazen hoşlandığı için bazen kaygı ile baş etmek için yapabilir. Burada önemli olan yetişkinlerin bu durumu anormalleştirmemesidir. Çocuğun saçını kaşıması, parmağını emmesi kadar normal bir durumdur. Bu davranışı gördüğünüz zaman; Öncelikle sakin olun ve durumun fiziksel bir sorun olup olmadığını anlamaya çalışın. Mantar oluşumu, idrar yolu enfeksiyonu gibi. Çocuğunuz bu davranışı gerçekleştirdiğinde dikkatini başka bir yere çekmeye çalışın. Ayıp, günah gibi kavramlar kullanmanız çocuğu utandırır ve suçluluk hissettirir. Bu davranış 4 yaş civarında artış gösterir, 6 yaş ve sonrasında azalır. Fakat çocuğunuz mastürbasyon davranışını çok sık gösteriyorsa, vaktinin çoğunu dış dünyadan koparak buna ayırıyorsa bunun birkaç sebebi duygusal yoksunluk, uyaran eksikliği ya da dikkat çekme olabilir. 5 – 6 yaş çocuğun cinsel gelişim özellikleri Okul döneminin başlamış olması ile çocuklar kendi hem cinsleri oyun oynamaya başlarlar ve ev dışındaki sosyal ilişkileri güçlenir. Sosyal çevresinden cinsellik ile ilgili bilgiler almaya başlarlar. Çocukların bu dönemde mahremiyet duyguları artar. Tek başlarına banyo yapmak isteyebilirler. Soyunurken ebeveyn dışında kimseyi istemeyebilirler. Tuvaletlerini söylerken utanabilirler. Kadın – erkek farkına ilgileri artar ve cinsellik ile ilgili daha çok soru sorarlar. Cinsellik ile ilgili cümleler kurabilirler. Mastürbasyon bu dönemde de devam eder. Daha önceki cinsellik ve çocuk – 2 yazısında bahsetmiş olduğumuz erkek çocuğunun anneye olan hayranlığı ve kız çocuğunun babaya olan ilgisi bu dönemde azalır ve çocuk hem cinsi olan ebeveyni ile yakınlaşır. Çocuk kendi vücudunu ve karşı cinsin vücudunu merak ettiği için bu dönemde vücudumuzu ve bölgeleri tanıtan bir kitaptan destek alabilirsiniz. Kız ve erkek vücudu arasında bazı farklar olduğunu anlatabilirsiniz. Bu yaş grubundaki çocuk, bebeğin dünyaya nasıl geldiğini sorduğunda, bebeğin annenin karnında özel bir yerde büyüdüğünü söyleyebilirsiniz. Son çocukluk dönemi 7 – 12 yaş cinsel gelişim özellikleri Daha öncede bahsettiğimiz gibi okul dönemi ile cinsel ilgide azalma olur çünkü merak ve keşfetme duygusu ön plandadır. 7 ve 9 yaş arasında cinsellik ile ilgili sorular artar ve merak ettikleri hakkında daha kapsamlı ve tatmin edici bilgiler almaya hazırdırlar. Hamilelik ve beden değişimi gibi sorular en sık merak edilenlerdir. Ayrıca toplumdaki cinsiyet rollerinin konumunu fark etmeye başlarlar. Bu yaş grubundaki çocuklara cinselliği anlatmak için öncelikle aile içi roller ve sorumluluklar anlatılmalıdır. Çocuğun kendi bedenini tanımasına yardımcı olarak işlevleri hakkında anlayabileceği cümlelerle desteklenebilir. Beden sağlığı hakkında bilgiler verilmelidir. En sık sorulan bebek nasıl olur?’ sorusunu kısa ve net bir şekilde açıklayabilirsiniz. Tüm kızlarda/ kadınlarda gözle görülemeyen minik hücreler vardır. Anne ve baba bebeklerinin olmasını istediği zaman bu hücrelerden bir tanesi annenin karnında özel bir yerde büyür ve bebek 9 ay sonra annenin karnında gerekli gelişimini tamamlayıp doğar ve aramıza katılır. Çocuk ve cinsellik konusu ebeveynin kaçtığı hassas konular arasındadır fakat çocuğunuzu dışardan gelebilecek tehlikelerden korumanın en önemli kısmı aile içi eğitimdir. Çocuğun kendi bedenini tanıması, öz bakımını gerçekleştirmesi de oldukça önemlidir. Bu konuda yetersiz kaldığınızı düşünüyorsanız cinsellik ile ilgili yeterli bilgiyi edindiğiniz zaman çocuğunuz ile paylaşın. Sen daha çocuksun, saçma sapan şeyler sorma, ayıp o ne demek öyle gibi cümleler çocuğunuzun dışardan yanlış bilgi almasına neden olabilir. Çocuğunuz birçok soru sorabilir size kaygılanmayın, sakince ve dürüstçe sorularını yaşına uygun şekilde cevaplayın hatta çocuğunuz sormasa dahi ara ara kısa ve net bilgiler verebilirsiniz. Kaynaklar
Gelişimin önemli evrelerinden biri kuşkusuz cinsel gelişimdir. Pek çok ebeveyn, çocuklardaki cinsel gelişim, bu süreci sağlıklı desteklemek, mahremiyet, kendini korumak, cinsellik hakkında çocukla iletişim kurmak gibi alanlarda uzman desteğine ihtiyaç duyar. İlgili yazı Çocuklarınızı daha iyi tanımanın en iyi yolu Birebir iletişim İnsanoğlu cinsel kimliğiyle doğar ve hayatına devam eder. Cinsel dürtüler, arzular, istekler son derece normaldir ve evrenseldir. Pek çok yetişkinin yaşadığı cinsel bozukluklarının çocukluk çağı travmalarından kaynaklandığını düşünürsek, çocukluktaki cinsel gelişimi, ebeveynleri olarak sağlıklı desteklemenin önemini kavrayabiliriz. Her bireyin biricik olmasından ötürü, çocukların geçtikleri gelişimsel evreler de kişiye göre değişiklik göstermektedir. Eğer çocuğunuzun; çıplak dolaşmaktan hoşlandığını, cinsel organıyla oynadığını, ayna karşısında soyunup kendini seyrettiğini, başkasıyla öpüşme davranışını sıklıkla yaptığını, kendi kendini uyardığını mastürbasyon, diğer kişilerin bedenlerine ilgi duyduğunu ve onları ellemeye çalıştığını, sürekli çıplak olma arzusu olduğunu, yazılı ve görsel basında cinsellikle ilgili resimlere ve sahnelere ilgi duyduğunu, oyunlarında sürekli dokunma, öpme teması olduğunu, sıkça cinsellik ve cinsel kimlikle ilgili sorular sorduğunu fark ediyorsanız çocuğunuzun cinsel keşif süreci başlamış demektir. Çocukların cinselliğe olan ilgisi ve merakı genelde 2- 3 yaş civarında başlar ve ilkokul yaşlarında söner. Okul çağında merakın yerini akademik hayat, arkadaşlar, sosyal çevre ve etkinlikler alır. Cinsel keşif ve merak, ergenliğe kadar bastırılır. Freud’a göre cinsel gelişimin çeşitli aşamaları mevcuttur. Bu aşamalar; oral, anal, fallik, gizil ve genital dönemdir. Oral dönemde 0-1 yaş Haz bölgesi ağızdır. Emme, içine alma, ısırma görülür. Anal dönemde 1-3 yaş Haz dışkılama bölgesinde yoğunlaşır. Fallik dönemde 4-6 yaş İlgi ve haz cinsel organdadır. Gizil dönemde7 yaş- ergenlik Okul, toplumsal hayat cinselliğin yerini alır. Çocuk cinsel meraklarını unutur. Genital dönem Ergenlik ve sonrası Ergenlik dönemine tekabül eder. Cinsellik haz almanın yanı sıra, üreme amacına yönelik bir hale de gelir. Okul öncesi dönemde çocuğun, karşı cinsten ebeveynine duyduğu bir ilgi söz konusudur Okul öncesi dönemde çocuğun, karşı cinsten ebeveynine duyduğu bir ilgi söz konusudur. Oedipus Kompleksi, erkek çocuğun annesine karşı bir istek duyması ve babasını rakip olarak algılaması demektir. Bu dönemde cinsiyetini keşfeden çocuk, bir yandan babasına hayranlık duyar, öte yandan annesine karşı hissettiği duyguları anlayabileceği endişesiyle babasından korkar. Elektra Kompleksi ise kız çocukların babalarına karşı ilgi duyması ve annelerini rakip olarak görmeleri durumudur. Freud’a göre çocuklar, artık kendileri için rakip olan anne ve baba modelleriyle kurdukları özdeşimle onlar gibi olmayı deneyerek bu çatışmayı çözümlemeye çalışırlar. Böylece çocukların kendi cinsel kimliklerini oluşturmaya dair ilk adımlar atılmış olur. Bu süreçler gelişimin son derece sağlıklı ve normal basamaklarıdır. Cinsel keşif genelde nasıl başlar? Çocuk rastlantısal ve doğal olarak haz aldığını keşfeder. Çocuğun izlediği, şahit olduğu veya işittiği bir durum sonucu uyarılma. Genital bölgenin iyi temizlenmemesi veya diğer sebepler neticesinde oluşan kaşıntı. Emme döneminde doyuma ulaşamamış ya da emzik verilmemiş çocuklarda uyarılma eksikliğini, kendi kendini uyararak doyurmaya çalışma. Yeni bir kardeşin doğumu veya aile içinde tedirgin, mutsuz eden, kaygı veren durumlar yaşanması. Uyarılma Cinsel bölgeye krem sürülmesiyle, oyunla…vs.. Çocuğun kendi duygu durumunu düzenleme ve kendisini sakinleştirme çabası. Bebeklik döneminde bebeğin çok uzun süre yalnız başına bırakılması, ihmali, istismarı. Huzursuz bir aile ortamı. Çocuğun uzun süre dar, karanlık, gizli yerlerde tek başına bırakılması. Ebeveynler nasıl davranmalı? Çocuğunuza sorduğu kadarını anlatın. Yanıtını bilmediğiniz sorulara Bunun nasıl açıklanacağını bilmiyorum, araştırıp seni bilgilendireceğim.’ diyebilirsiniz. Eğer çocuğunuza yanıt vermeyip, onu geçiştirirseniz, cevabı alternatif kaynaklarda arayacaktır. Çocuğunuzla yatağınızı ayırmanız ve sınır koymanız önemlidir. Çocuğunuzu odasına girerken, geldiğinizi belli etmeniz önemlidir. Çocuğunuzun da ebeveyninin odasına girerken bu odanın özel ve mahrem bir alan olduğunu bilmesi ve kapıyı çalmayı öğrenmesi önemlidir. Çocuğunuza karşı dürüst olmak önemlidir. Dünyaya gelişi ve varoluşla ilgili sorularına Seni leylek getirdi.’ hikayesine başvurmaktansa, yaşına uygun, gerçekçi açıklamalar yapmak gerekir. Cinsel gelişimle ilgili çocukları ürkütmemek önemlidir. Ebeveyn olarak cinsellikle ilgili ön yargıları ortadan kaldırmak, insanların cinselliğiyle, dürtüleriyle doğan canlılar olduğunu içselleştirmek etkilidir. Çocuğa verilen mesajlar tutarlı olmalıdır. Bedenin sana özel.’ dediğimiz çocuğun, herkesin önünde üstünü değiştirmek uygun değildir. Çocuğu rencide etmekten, ayıplamaktan ve yargılamaktan kaçınılmalıdır. Öte yandan konu hakkında espri yapmak, gülmek, süreci herkese anlatmak da zedeleyicidir. Çocuğun mastürbatif davranışları mevcutsa ne zaman, ne sıklıkla bu davranışın ortaya çıktığını araştırmak önemlidir. Çocuğa bedeninin özel bölgelerini ve isimlerini öğretmek önemlidir. Aile kendi mahrem alanına ve çocuğun özel alanına özen göstermelidir. Özellikle 3 yaştan sonra aynı anda tuvalete girme, birlikte duş alma gibi düzenler gözden geçirilmelidir. Vücudumuzun çok özel ve yalnızca birincil bakım veren kişi tarafından görülebilecek bir yer olduğu çocuğa öğretilmelidir. Şimdi ben senin tuvaletini temizlemene yardımcı oluyorum. İlerde bunu kendin yapmaya başladığında özel bölgelerini ben de görmeyeceğim.’ gibi bir açıklama yapılabilir. Ailenin ilgi ve şefkatini çocuğa hissettirmesi oldukça önemlidir. Çocuğun mastürbatif davranışı mevcutsa davranışın altında yatan sebebin ne olduğu, davranışın muhtemel işlevi gözden geçirilmelidir. Kimi zaman çocuklar mastürbasyonu bir regülasyon tekniği kendini yatıştırmak olarak kullanmaktadır. Bu gibi durumlarda cinselliğe atıfta bulunmadan çocuklara kendilerini rahatlatma ve sakinleştirme teknikleri öğretilebilir. Çocuklara iyi ve kötü dokunuş öğretilmelidir. Lakin bu korku kültürüyle yapılmamalıdır. Çocuğa iyi ve kötü davranış öğretilmeli; ancak bu korku kültürüyle öğretilmemelidir. Çocuğa Sevgilim’, Aşkım’ gibi ifadelerden kaçınmak önemlidir. Çocuğunuzun erkenden uyarılmasına neden olacak davranışlardan kaçınmak önemlidir. Örneğin; Çocuğun yanında sık sık çıplak dolaşmak, topluluk ortasında onu soymak, cinselliği onun yanında konuşmak, duşa 3-4 yaştan sonra hala beraber giriyor olmak, TV’ye ve görsellere sınırsız erişim…vs. Çocuğun mastürbatif davranışı mevcutsa çocuğu uyararak bölmek ve durdurmak uygun değildir. Bu davranışı yapmanın normal olduğu, ama bunu herkesin ortasında yapmanın uygun olmadığı bilgisi çocukla paylaşılmalıdır. Davranış yasak haline gelmediği, sürekli gündeme getirilmediği ve çocuk etiketlenmediği takdirde sönecektir. Çocukların keşif amaçlı oynadığı oyunları yasaklamak yerine, onları sıkı bir takibe almakta fayda vardır. Cinselliği, ayıp, günah, yanlış bir şey olarak öğrenen çocuklar bu duyguyu bastıracaklardır. Bu da uzun vadede onlarda duygusal yara ve davranış bozukluklarının oluşmasına neden olabilecektir. Kendini sürekli bastıran çocuğun, uzun dönemde cinsel bozukluk yaşama olasılığı, diğer çocuklardan daha yüksektir. Ebeveynler bu bilinçle söylemlerine ve davranışlarına özen göstermelidirler. Ne zaman destek alınmalı? Eğer cinsel keşifle ilgili süreçler çocuğunuzun işlevselliğini olumsuz etkiliyorsa, öğrenmesi, sosyalleşmesi, oyun kurmasında sorunlar beliriyorsa, davranışın sıklığı artıyorsa, davranış çocuğa fiziksel ve ruhsal zarar veriyorsa, aile nasıl bir tutum sergilemesi gerektiğini bilmiyorsa mutlaka uzman desteği alınmalıdır. Kaynakça Atay, M. 2009. Erken Çocukluk Döneminde Gelişim. Ankara Kök Yayıncılık. Öztürk, O. 1994. Ruh Sağlığı ve Bozuklukları. Ankara Hekimler Yayın Birliği. Pernoud, L. 1987. Çocuğun Cinsel Eğitimi. İstanbul E Yayınları. Yavuzer, H., & Aydoğmuş, K. 1990. Ana-Baba Okulu. İstanbul Remzi Kitabevi. Yavuzer, H. 1999,Çocuk Psikolojisi. İstanbul Remzi Kitabevi. Yörükoğlu, A. 2006. Çocuk Ruh Sağlığı. İstanbul Özgür Yayınları.
Biyolojik faktörler bunlar içinde en önemlisi ve başta gelenidir. Biyolojik faktörler dendiğinde, çocuğun anne karnında genlerle belirlenen cinsiyet yapısı ve hipotalamus, hipofiz isimli beyin bölgelerinden yaşam boyu salınan cinsiyet hormonları arasındaki denge anlaşılır. Çocuğun cinsel gelişiminde anne babanın rolü nasıl olmalıdır? Anne babanın, kendi cinsiyet rollerini sağlıklı olarak sergileme becerileri, çocuklarını yetiştirme stilleri de, çocuğun cinsel gelişiminde en önemli çevresel faktördür ve doğumdan erişkinliğe kadar her yaşta etkilidir. Çocuğun bakımı ile yakından ilgili, besleyici olmayı, model olmayı başarabilen anne babalar, bu noktada çocuğa daha yararlı olmaktadırlar. Anne veya babanın yokluğu, aşırı soğukluğu, baskıcılığı gibi durumlar, çocuğun diğer ebeveyne karşı bağımlılık yaratacak derecede aşırı korunması, çocukla yakın ilişkiyi bozabilecek hastalıklar, ebeveyn çatışmaları vs her biri, anne babanın çocukla sağlıklı iletişim kurmasını ve iyi birer rol modeli olmasını önler. Çocuğun cinsel gelişiminde ne gibi farklı faktörler vardır? Çocuğun cinsel gelişiminde; biyolojik ve ailesel faktörler dışında; yaşı ilerledikçe kurduğu akran ilişkileri, içinde yetiştiği kültürel değerler, çocuğu etki altında bırakabilecek televizyon internet vb görsel malzemeler, içinde bulunduğu sosyoekonomik koşullar ve olumlu ya da olumsuz kendi yaşam deneyimleri gibi pek çok faktör söz konusudur. Çocuğun anne karnında cinsel ayrışımı nasıl olmaktadır? Normal gelişim sürecinde, ilk ayrımlaşma ceninin anne karnına yerleşmesi ile başlar. Hem anne hem de babanın katkısı ile şekillenen kromozom dağılımı içinde X ve Y sembolleri ile gösterilen cinsiyet kromozomları vardır ve bu kromozomlar XX şeklinde bir araya geldiklerinde kız cinsiyeti, XY şeklinde bir araya geldiklerinde ise erkek cinsiyeti gösterirler. Bu genetik yapı, ilk 5-6 hafta içinde, genital yapıyı testis veya over yönünde farklılaşmaya yöneltir. Bu genetik yapı değişmez ancak anne karnında başlayıp yaşam boyu etkisini gösteren, beyin tarafından salınan hormon salgıları cinsiyet gelişimi ve cinsel yaşam üzerinde çok büyük öneme sahiptirler. İlk önce; anne karnında erkek testislerinden başlayan hormon salgısı, genital bölgenin anatomik yapısını dönüştürmeye başlar ve gebeliğin 11–12. haftasından itibaren, erkek ve kız cinsiyete özgü anatomik farklılıklar oldukça belirgindir. Çocuk cinselliğinin farkına ne zaman nasıl varmaktadır? Elbette ki bebeklik döneminde, bebek adına, keskin bir cinsel farkındalıktan söz edemeyiz. Yaşamın ilk yılı, bebeğin genital bölgenin işlevinin farkına varması ve bazı basit hazları yaşaması sürecidir. Bebeklik döneminde anne ile kurulan meme emme ilişkisi çocuğun ilk haz deneyimi sayılabilir, üstelik, yeni doğanın amaca yönelik organize olduğu ilk aktivitedir de. Annenin memesini emme dışında; altının temizlenmesi sırasında da kimi bebeklerin haz davranışları sergiledikleri bilinir. Yaklaşık 3 aylıktan itibaren bazı çocuklarda parmak emme gözlenebilir. Üstelik bu tür davranışlar, küçük bebeğin kendi bedeninin farkında olmasının işaretleridir. Özetle bebeklik çağının cinsel gelişimi; bebeğin cinsel organının farkına varması, basit haz alma davranışları, erişkinlerin tepkilerini ölçmeye yönelik teşhircilik, anne, baba, kardeş gibi en yakınındaki bireylerin bir haz aracı olarak kullanılmasından ibarettir. Henüz, cinsel organının ve cinsel işlevlerinin kendi benliğinin bir parçası olduğunu keşfetmektedir bebek. Çocuk 2 yaşına girdiğinde tuvalet kontrolü konusunda bakıcıyla çatışmaları tutma, bırakma bu yaşlardaki inatçı, kontrolcü, negatif ilişkilerinin göstergesidir. Erkek ve kız cinsiyet arasındaki farkları ayırt etmeye başlar. yaşından sonra cinsiyetinin farkındadır artık. Basit genital uyarımların yerini daha kontrollü keyif alma davranışları alabilir. Bu yaşlarda cinsel gelişimin en önemli özelliği ise, çocuğun anne ve babası ile kurduğu ilişki yoluyla karşı cinsle ilişki kurmayı öğrenmeye başlamasıdır ve psikanalizde 'ödipal çatışma' olarak da adlandırılır. Bu dönemde; kız çocuk babaya daha yakın olma gayretine girer, babanın sevgisini kazanma konusunda anne ile çatışmaya düşebilir. Erkek çocuk ise anneye daha yakın olma ve babadan kıskanma eğilimindedir. Bu çatışma, erkek çocukta, kastrasyonhadım edilme, kız çocukta ise kendi cinsinden ebeveynin sevgisini kaybetme korkusu ile son bulur ve çocuk, zamanla her iki ebeveyn ile de barışır. Tabi ki bu zaman diliminde yaşananlar, çocuğun anne ve babası ile kurduğu sağlıklı diyalog, ebeveynlerin verdiği karşılık, ödipal çatışmanın sağlıklı çözümünde en önemli malzemedir, çocuğun ileriki yaşlarda karşı cinsle gireceği ilişkiler için de bir göstergedir. Özet olarak, 2–3 yaşlarda çocuk; cinsiyetinin ne olduğunu, kendi bedeninin kontrol edebildiğini öğrenir, benlik duygusu gelişir ve anne baba ile bu dönemde kurduğu ilişki yoluyla toplumsallaşmayı öğrenir. 4–6 yaşlar ise, çocuğun kendi cinsiyetine özgü davranışlarının pekiştiği yıllardır. Bir önceki dönemden kalma ödipal çatışmanın izleri bu dönemde de sürer. Cinsiyete ilişkin roller sergilenmeye başlanır. Çocuk oyunlarında anne, baba vb roller benimsenir, bir anlamda cinsel kimliğe sahip çıkma başlar. Renk seçimi, kıyafet seçimi gibi konularda erkeğe veya kıza özgü tercihler gözlenir. Anne, baba veya evdeki büyük kardeşle özdeşime bağlı sergilenen davranışlar; örneğin annenin makyaj malzemelerini kullanma, baba gibi giyinme gibi örnekler de cinsel kimliğe sahip çıkma ile ilgili sayılabilecek davranışlardır. Bedeninin çıplaklığına ilişkin utanma duygusu kızlarda 4-6 yaşlarında, erkeklerde ise biraz daha geç, 5-8 yaşları arasında görülmeye başlar ve cinsel role sahip çıkmanın bir diğer önemli göstergesidir. Bu yaşlarda artık; doğum, cinsellik vb konularda merak ve sonuçta ebeveyne yönelik sorular başlar. Çocukların anne babaya yönelttiği cinsel sorular nasıl yanıtlanmalıdır? Anne baba, bu yaşlarda, kendilerini zorlayabilecek sorular veya sorunlarla karşılaşabilirler. Bazen anne babalarını kendisi veya kardeşinin nasıl doğduğu konusunda açıklama yapmak zorunda bırakabilirler. Bunun çocuğa nasıl anlatılacağı ebeveynin ve çocuğun kapasitesine ve yeteneklerine bağlıdır ancak böyle bir soru asla geçiştirilmemeli veya yanıtsız kalmamalıdır Nasıl açıklanırsa açıklansın, çocuğun kafasını karıştıracak sözler söylenmemeli, yalana başvurulmamalıdır. Çünkü, çocuk; ebeveynden gelen yanıtı kendi fantezi dünyası ile birleştirip kendi zihninde bunu sentezleyecektir. 5 yaşında bir çocuğum var. Oyun sırasında sürekli cinsel organını yere sürmektedir. Bu normal bir gelişme midir? Evet, bu dönemde sık karşımıza çıkan bir diğer sorun, çocuğun; yere uzanıp sürtünme, cinsel organla oynama gibi kendini uyarma mastürbasyon davranışları sergilemesidir. Bazen o kadar yoğun yaşanır ki, çocuk uygunsuz ortamlarda, neredeyse kan ter içinde kalacak derecede kendisini yorar. Bu durumla karşılaşan anne baba, asla çocuğu yargılayıcı, küçük düşürücü bir tutuma başvurmamalı, yaptığının kötü ya da ayıp olmadığı belirtilmeli ancak yaptığının kendisine zarar vermesinin ve çevreyi rahatsız etmesinin de önüne geçilmelidir. Bu, çoğu zaman geçici bir durumdur ancak eğer zaman içinde kaybolmaza ve çocuğun başka davranış sorunları da varsa mutlaka profesyonel yardım alınmalıdır. Bu yaşlarda anne babaların karşısına çıkan diğer bir durum, küçük çocuğun karşı cinse özgü davranışlar sergilemesidir ki, bu durum ergenlikte de gözlenebilir. Yani, erkek çocuk annesinin veya ablasının davranışlarını, eylemlerini taklit etmeye, seyrek de olsa kız çocuk da ağabey veya babanın davranışlarını taklit etmeye çalışır, bu da anne babaları çok çabuk telaşlandırır. Bu, korkulacak bir durum değildir ve çocuğun kendi cinsinden ebeveyni ile özdeşimini arttıracak basit önlemlerle aşılabilir ancak çocuğun karşı cinse özgü davranışları yoğun ve anne baba başa çıkamaz durumda ise, bu durumda da profesyonel yardım alınabilir. Okul döneminde cinsel aktivitelerde farklılıklar gözlenir mi? İlköğretim yıllarının başlaması ile birlikte cinsel aktivitelere bir sessizlik hakim olur, buna 'latent evre' de denir. Yani çocuğun bedeni ile ilgili uğraşları minimuma inmiştir ancak cinsel işlevselliği sosyal ortamlarda, arkadaş grubu içinde devam eder. İkili ilişkileri artık daha organize grup oyunlarına dönmüştür, her iki cins de oyun arkadaşıdır. Bu dönemde cinsel gelişimde çevrenin ağırlığı iyice artmıştır, erkek ya da kız kimliğini artık yaşıtlarının arasında sınamaktadır. Cinsellikle erken tanışmanın son yıllarda yaygın olduğu söylenmektedir. Buna yorumunuz nedir? Bu yaşlarda anne babaları bekleyen ve klinik pratiğimizde de karşımıza çıkabilen iki önemli sorun vardır. Bunlardan biri, çocukların erken yaşta cinsel açıdan uyarılmaları, diğeri ise puberte prekoks dediğimiz, ergenlikte oluşması beklenen cinsel gelişimin bu yaşta karşımıza çıkmasıdır. Özellikle de günümüzün ileri teknolojisine bağlı olarak, televizyon, internet gibi ortamlar, bu çocukların, -anne baba fark etmeden- erken yaşta cinsel olarak uyarılmalarına neden olabilmekte, zamanından önce gelen bu uyarımın sonuçları da çocuk ve aile için travmatik olabilmektedir. Çocuk, cinsel merakını bazen çevrenin de etkisiyle yaşıtları arasında denemeye kadar götürebilir ve cinsel içerikli bir konuşma jargonu, mastürbasyon, öpüşme vb gibi daha uç noktalarla karşılaşabiliriz. Bu tür durumlarla karşılaşan aileler soğukkanlı olmalı, asla çocuğu ayıplama, utandırma, ona engelleyici yasaklar getirme gibi önlemlere başvurmamalı, cinsel içerikli konularda ilgili olmasının normal olduğu ancak bunun uygun zamanda ve koşullarda yaşanması gerektiği anlatılmalı, gerekirse de çocuğa yasaklar getirmeye çalışmadan önlemler alınmalıdır. Puberte prekoks ise, genellikle çocukta cinsiyet hormonlarının salgılarındaki düzensizliğe bağlanabilecek bir durum olarak karşımıza çıkmakta ve erişkine özgü cinsiyet özelliklerinin erken yaşta görülmesine yol açar. Puberte belirtilerinin kızlarda 8 yaşından, erkeklerde 9 yaşından önce görülmesi beklenen bir durum değildir ve bu durumda tıbbi yardım aranmalıdır. Ergenliğe girişte cinsel açısından neler yaşanmaktadır? 10–12 yaşları arasında ergenliğe giriş başlar ve bebeklikten sonraki en hızlı büyüme sürecidir. 6–8 yaşlar arasında başlayan cinsiyet hormonlarının artışı bu yaşlarda zirve noktasına ulaşır. Boy büyür, ağırlık artar. İskelet sistemi, kas ve yağ dokusu artar, bütün vücut sistemlerinin kapasiteleri artar. Kızlarda önce meme gelişir, bunu genital bölge ve koltuk altı bölgesinde kıllanma izler. Meme büyümesinden yaklaşık 2 yıl sonra mens döngüsü başlar, başlangıçta düzensizdir, zamanla düzene girer. Erkeklerde pubertenin ilk belirtisi testis büyümesidir, bunu penis büyümesi, genital bölge kıllanması, koltuk altı kıllanması, bıyık-sakal çıkışı izler. Bütün bu bedensel değişimler 3-5 yılda tamamlanır ve erişkinliğe özgü üretkenliğe kavuşulmuş olur. Puberte başlangıcı ortalama olarak kızlarda 10 yaş, erkeklerde 12 yaş olarak kabul edilir ancak başlangıcı ve süresi; beslenme koşulları, ruhsal ve fiziksel hastalıklar vb birçok durumdan etkilenebilir. Ülkemizde bu konuda yapılan araştırmalar; erkek çocuklarda genital bölge kıllanmasının 12 yaşa yakın, koltuk altı kıllanmasının 13 yaş başlangıcında, seste kalınlaşmanın 14 yaş, yüzde kıllanmanın ise yaş düzeyinde başladığını; kız çocuklarda memelerin gelişmesinin 9 yaşın sonunda, genital bölge kıllanmasının 10 yaşın başında, koltuk altı kıllanmasının ise 10 yaşın sonunda olduğunu göstermektedir. Ergenlik döneminde yaşanan beden algısı nasıl olmaktadır? Ergenlik yılları, çocukluk ile erişkinlik arasında bir kimlik oluşturma sürecidir ve bu yaşlarda, bir önceki dönemde saklı kalan cinsel merak yeniden ve yoğun olarak uyanmıştır, üstelik artık ergene özgü frensiz bir dürtüsellik söz konusudur. Vücuttaki hızlı değişim, çocuğun beden algısını zorlar, kendi bedenini keşfetmeye, ayna karşısında daha çok zaman geçirmeye, kısaca vücuduyla uğraşmaya başlar. Karşı cinsle ilk tanışmalar, hatta ilk cinsel denemeler bu yaşlarda görülür. Ergen için yaşıtlarının değer yargıları ebeveynlerininkinden daha önemlidir ve küçük yaşlarda onlarla arasında geçen ödipal çatışmanın provasını artık yaşıtlarıyla yapmaktadır. Bu nedenle, ergenlik çağına giren her çocuk, cinsel konularda mutlaka aileleri tarafından bilgilendirilmelidir. Ergenin, sağlıklı cinsel deneyimler yaşamadığı noktada; karşı cinsel ilişkilerde beceriksizlikler, cinsel istismar, erken gebelik vb pek çok durum karşımıza çıkabilmektedir. Nihayet, 11-19 yaş arasındaki süreçte, erişkine özgü üretkenlik yerleşir ancak unutulmamalıdır ki, anlatılan bu süreçte biyolojik faktörler kadar, en başta anlatılan çevresel faktörler de etkilidir ve her biri çocuğun cinsel gelişiminde ayrı bir tartışma konusudur.
4 6 yaş cinsel gelişim etkinlikleri
